فصل پنجم اجتهادات و پندارها ارزيابى قرائت قراء اگر حالت عمومى قراء و كسانى را كه به امور مربوط به قرآن پرداخته‌اند در نظر بگيريم در مىيابيم كه آنان در نقل نص آيات قرآن و رسم الخط آن از خطا ايمن نبوده و اشتباهات فاحشى مرتكب شده‌اند . بسيارى از بزرگان ادبيات عرب ، قرائات قراء را خطا شمرده و آنان را به ضعف عربيت متهم داشته‌اند . و به بسيارى از قرائات آنها حمله كرده آنها را مخالف قواعد عربى دانسته‌اند « 1 » بعضى از ادباء تا آنجا پيش مىروند كه مىگويند : « . . . ابو عثمان بن جنّى در دو كتاب خود ، « الخصائص » و « مصنف » . تمام قراء را به كم درايتى توصيف مىكند و آنان را به سهو و غلط نسبت مىدهد ؛ زيرا كه در هنگام شك و ترديد هيچ مقياس و معيارى ندارند . « 2 » و قراء - هنگام بحث از بعضى قرائات - مىگويد : شايد اين قرائت از توهمات قراء باشد ؛ زيرا كمتر كسى از قراء از اين گونه توهمات ايمن مانده است « 3 » . و يا ابن قتيبه مىگويد : « . . . همچنين است لحن و اشتباه اصحاب لحن از قراء متأخر كه قرائت آنان بر كتاب ، حجت نمىباشد ؛ زيرا از گذشته دور ، مردم قرآن را به لغات و لهجه‌هاى خود قرائت مىكردند . و مردم از بلاد مختلف كه لهجه‌شان عربى نبود

--> ( 1 ) براى مثال رك : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 36 و 37 . ( 2 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 37 به نقل از : الدراسات عظيمه ، ج 1 ، ص 32 و 33 . ( 3 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 39 در حاشيه كتاب به نقل از : البحر المحيط ، ج 5 ، ص 419 .